Mediacje w sprawach gospodarczych i pracowniczych

W pierwszej części publikacji zostaną przedstawione podstawowe zalety mediacji oraz zasadnicze jej cechy oraz czym mediacje różnią się od innych sposobów polubownego rozwiązywania sporów.

1. Zasady wspólne

Mediacja jest to jeden ze sposobów rozwiązania konfliktu istniejącego pomiędzy stronami, w którym uczestniczy osoba trzecia – mediator, mający za zadanie pomóc stronom w rozwiązaniu konfliktu i zawarciu satysfakcjonującej ugody. Mediacja obejmować może każdą dziedzinę życia i prowadzenia interesów. Jest ona stosowana w sprawach cywilnych, gospodarczych, pracowniczych, nieletnich, karnych, a nawet szkolnych.

Początki mediacji były znane już w prawie rzymskim, a obecnie są stosowane są w wielu krajach na całym świecie.

Mediację cywilną, która obejmuje również mediacje gospodarcze i pracownicze reguluje kodeks postępowania cywilnego, jak również regulaminy ośrodków mediacji oraz porozumienia pomiędzy stronami, często stosowane w umowach pomiędzy przedsiębiorcami.

Podstawową zaletą mediacji jest jej elastyczność (strony decydują o osobie mediatora i sposobie prowadzenia mediacji), szybkość oraz niewysokie koszty. Dodatkowym atutem jest to, że mediacje odbywają się w przyjaznym otoczeniu oraz bezstresowo. Często mediator prowadzi ze stronami rozmowy indywidulane, niekonieczne w tym samym czasie i za pośrednictwem środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość, co daje stronom komfort, a jednocześnie rozmowy te są poufne (zarówno mediator jak i strony nie mogą ujawnić informacji jakie uzyskali podczas mediacji).

Mediacja od negocjacji różni się tym, że w przypadku negocjacji strony same próbują rozwiązywać konflikt, co może doprowadzić do ugody, ale zdarza się w wielu przypadkach, że negocjacje nie doprowadzą do rozwiązania sporu. Sprawa trafia na drogę postępowania sądowego i toczy się przez kilka lat.

Mediacja różni się także od arbitrażu, gdzie to sąd arbitrażowy, składający się z jednego arbitra lub kilku, rozstrzyga spór, zazwyczaj na korzyść jednej ze stron. Mediacja pozwala na rozwiązanie sporu przez same strony, a więc wygrywają w niej obie strony. Podobnie jest z postepowaniem polubownym przed sądem, gdzie sąd może jedynie nakłaniać strony do ugody. Mediator prowadzi dialog ze stronami, ustala przyczyny konfliktu, wysłuchuje racji obu stron, poszukuje ze stronami rozwiązania konfliktu i jest przy tym bezstronny.

- Mediacje gospodarcze

Należy zacząć od tego, że mediacje gospodarcze, to jedne z najtrudniejszych mediacji z uwagi na skomplikowany często stan faktyczny w sprawie. Niemniej warto już w umowie zawrzeć odpowiednią klauzulę, na mocy której strony postanawiają, iż spory będą rozwiązywane w trybie mediacji przez mediatora. Procesy sądowe w sprawach gospodarczych są wieloletnie i bardzo kosztowne, ponieważ wymagają przeprowadzenia dowodów z opinii biegłych sądowych, nawet kilku specjalności.

Mediacje gospodarcze zazwyczaj obejmują spory z umów długoterminowych, umów o roboty budowlane, umów dostawy, sprzedaży, o świadczenie usług, o dzieło. Mediacje te często dotyczą kwestii zapłaty za wykonane roboty, dostawy, usługi, odszkodowań za nienależyte wykonanie umów, roszczeń o zapłatę kar umownych, czy też roszczeń o zwrot kosztów zastępczego wykonania umowy, lub zastępczego usunięcia wad.

Mediacje gospodarcze są przydatne w przypadku, gdy brak zapłaty może doprowadzić do upadłości stronę będącą wierzycielem. Dla wierzyciela ważne jest wówczas szybkie i tanie uzyskanie zapłaty od dłużnika. Temu właśnie służy mediacja gospodarcza.

Mediacje gospodarcze doprowadzą spór do szybkiego rozwiązania. Postępowanie mediacyjne nie wygeneruje przy tym dużych kosztów oraz zapewni stronom pełną poufność i komfort. Mediacja gospodarcza umożliwia także zachowanie dobrych relacji pomiędzy współpracującymi ze sobą przedsiębiorcami.

Każdy przedsiębiorca powinien mieć na uwadze, że ugodę zawartą przed mediatorem sąd zatwierdza przez nadanie jej klauzuli wykonalności, przez co staje się tytułem wykonawczym i na jej podstawie można prowadzić egzekucję.

- Mediacje pracownicze

Ten rodzaj mediacji obejmuje rożnego rodzaju spory i konflikty, nie tylko na linii pracownik pracodawca, ale również pomiędzy pracownikami. Należą do tego zakresu między innymi sprawy:

– o roszczenia ze stosunku pracy lub z nim związane,

– o ustalenie istnienia stosunku pracy,

– o odszkodowania dochodzone od pracodawcy, na podstawie przepisów kodeksu pracy i innych

W praktyce najczęściej pozwy w sprawach pracowniczych dotyczą roszczeń pracownika: o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę, o przywrócenie do pracy, o odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę, o wynagrodzenie oraz inne świadczenia (premie, nagrody, nadgodziny, odprawy, ekwiwalent za niewykorzystany urlop), ustalenie istnienia stosunku pracy, z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Rzadziej występują spory sądowe o roszczenia pracodawcy, są to roszczenia odszkodowawcze np. z tytułu szkody wyrządzonej w mieniu pracodawcy lub w związku z nieuzasadnionym rozwiązaniem umowy o pracę.

Mediacja w sporach pracowniczych może odbywać się na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego, już po wszczęciu postępowania sądowego na podstawie skierowania sądu lub umowy o mediację Występuje również mediacja wewnętrzna w konfliktach pomiędzy pracownikami, a także między pracownikami a pracodawcą.

Mediacja pracownicza różni się od innych, ponieważ stosunki pomiędzy pracodawcą i pracownikiem charakteryzuje nierównowaga stron. Pracodawca ma przewagę ekonomiczną oraz w zakresie wiedzy i doświadczenia w sporach z pracownikami. Spór pracowniczy dla pracownika ma istotne znaczenie, dla pracodawcy zaś niekoniecznie.

Dlatego rolą mediatora w sporze pracowniczym jest zachowanie równowagi pomiędzy stronami w mediacji. Mediacja tego rodzaju wiąże się z koniecznością doboru odpowiedniej metody mediacji.

Mediator musi również wziąć pod uwagę, iż prawo pracy zapewnia ochronę interesów pracownika, co oznacza większą sądową kontrolę ugód zawieranych przed mediatorem w sprawach pracowniczych. Sąd na podstawie art. 469 k.p.c. może uznać zawartą ugodę za niedopuszczalną także wówczas, gdyby naruszała ona słuszny interes pracownika lub ubezpieczonego i odmówić zatwierdzenia ugody.

Autorka: Justyna Węgrzyn, radca prawny